Είσοδος χωρίς αναμονή διαθέσιμη Η ιστορία του Mary King's Close
Από τους εμπόρους του 1500 και την πανούκλα του 1645 έως το κτίριο που έθαψε έναν δρόμο κάτω από το Royal Mile.
Το Mary King's Close είναι ένας δρόμος που δεν εξαφανίστηκε ποτέ εντελώς. Τον 17ο αιώνα ήταν ένας πολυσύχναστος δρόμος που κατέβαινε από το Royal Mile, με σπίτια και καταστήματα κατά μήκος του. Τη δεκαετία του 1750 μεγάλο μέρος του κατεδαφίστηκε και χτίστηκε πάνω του, και σήμερα διασώζεται κάτω από το City Chambers, προσβάσιμο μέσω ξενάγησης. Η ιστορία του περιλαμβάνει εμπόρους και υπηρέτριες, μια χήρα που έδωσε το όνομά της στο close, μια πανούκλα που σάρωσε την Παλιά Πόλη και έναν κατασκευαστή πριονιών που ήταν ο τελευταίος που έφυγε. Να πώς συνδέονται όλα, με βάση την έρευνα του ίδιου του φορέα και τα δημόσια αρχεία.
Τι είναι το close
Η Παλιά Πόλη του Εδιμβούργου βρίσκεται πάνω σε μια ράχη, με τον Royal Mile να διατρέχει την κορυφή της. Το close είναι ένα στενό δρομάκι που κατηφορίζει από αυτή τη ράχη, και στα closes έμεναν οι άνθρωποι. Το Mary King's Close ήταν ένα από αυτά, ένας απότομος δρόμος με σπίτια και καταστήματα που κατέβαινε από τον κεντρικό δρόμο, με τους γείτονες να ζουν ο ένας πάνω στον άλλο.
Ο χώρος μέσα στην πόλη ήταν περιορισμένος. Τον 17ο αιώνα, οι πολυκατοικίες του Εδιμβούργου έφταναν σε ύψος 10 έως 12 ορόφων, στριμωγμένες η μία δίπλα στην άλλη μέσα στο Flodden Wall της πόλης. Ελάχιστο φυσικό φως έφτανε στα στενά closes από κάτω, και τα φανάρια ήταν καθημερινή αναγκαιότητα για να κυκλοφορεί κανείς. Οι ξεναγοί του διοργανωτή μιλούν για κατοίκους που κυμαίνονταν από τους πιο πλούσιους των πλούσιων έως τους πιο φτωχούς των φτωχών.
Το Mary King's Close καταγράφεται ως το close που έτρεχε πλησιέστερα στο Nor Loch, έναν μολυσμένο βάλτο που κάποτε βρισκόταν δίπλα στην Παλιά Πόλη. Ο διοργανωτής το περιγράφει ως τον μοναδικό διατηρημένο υπόγειο δρόμο του 17ου αιώνα στο Εδιμβούργο. Είναι εντελώς ξεχωριστό από τις στοές της South Bridge, μια διαφορετική τοποθεσία με την οποία οι επισκέπτες μερικές φορές το μπερδεύουν.
Βοηθά να φανταστείτε το close ως δρόμο και όχι ως κελάρι. Ήταν ένα δρομάκι με σπίτια και καταστήματα, με ψηλά κτίρια να υψώνονται εκατέρωθεν και γείτονες πάνω και κάτω. Ό,τι σώζεται σήμερα βρίσκεται κάτω από μεταγενέστερα κτίρια και προσεγγίζεται από τον Royal Mile, γι' αυτό μια επίσκεψη μοιάζει σαν να κατεβαίνετε υπόγεια, παρόλο που περπατάτε σε έναν παλιό δημόσιο δρόμο.
Η δεκαετία του 1500: έμποροι, υπηρέτριες και Gardyloo
Ένας από τους χαρακτήρες-ξεναγούς που μπορείτε να συναντήσετε στην ξενάγηση κατάγεται από το 1535. Η Agnes Chambers είναι οικιακή υπηρέτρια στην υπηρεσία του Alexander Cant, ενός έμπορου burgess, στο σπίτι του στο Craig's Close. Στην αφήγηση του διοργανωτή, η ζωή της πρόκειται να πάρει δραματική τροπή όταν διαπράττεται ένας φόνος σε εκείνο το σπίτι. Ο χαρακτήρας της φροντίζει με ιδιαίτερη επιμέλεια τη συλλογή quaich του αφέντη της και ανυπομονεί να επιστρέψει σπίτι μετά από μια κουραστική μέρα.
Η Agnes φέρνει μαζί της και τη γνωστότερη φράση της ζωής στην Παλιά Πόλη. Μεταξύ 10 το βράδυ και 7 το πρωί, τα απόνερα πετιόνταν στα closes, και η προειδοποιητική κραυγή πριν από αυτά ήταν «Gardyloo». Η Agnes αντιπαθεί εκείνες τις ώρες, κάτι που είναι εύκολο να κατανοήσει κανείς αν έπρεπε να περπατήσει τα δρομάκια τη νύχτα.
Το νόημα αυτών των χαρακτήρων είναι ότι βασίζονται σε πραγματικούς ανθρώπους. Ο διοργανωτής λέει ότι κάθε ενδυματολογικός ξεναγός υποδύεται έναν πρώην κάτοικο που πραγματικά έζησε, εργάστηκε και πέθανε στα closes της Παλιάς Πόλης. Ο αφέντης της Agnes, ένας έμπορος burgess με σπίτι και υπηρέτες, δείχνει το είδος του νοικοκυριού που ζούσε ακριβώς δίπλα στον Royal Mile τη δεκαετία του 1500, πολύ πριν ο δρόμος πάρει το όνομα της Mary King.
Αν η Agnes οδηγεί την ξενάγησή σας, η ιστορία της πλαισιώνει το close μέσα από τα μάτια μιας υπηρέτριας και όχι ενός εμπόρου. Αυτή η αλλαγή έχει σημασία. Ο διοργανωτής λέει ότι οι ξεναγοί του μοιράζονται τις ιστορίες κατοίκων από τους πιο πλούσιους των πλούσιων έως τους πιο φτωχούς των φτωχών, και η οπτική μιας υπηρέτριας για το σπίτι ενός εμπόρου δείχνει πόσο στενά συνυπήρχαν αυτές οι ζωές στο ίδιο στενό δρομάκι.
Η Mary King, η γυναίκα πίσω από το όνομα
Η Mary King γεννήθηκε στο Εδιμβούργο προς τα τέλη του 16ου αιώνα, κόρη του Alexander King και της Jonet King. Τον Αύγουστο του 1616 παντρεύτηκε τον Thomas Nimmo και το ζευγάρι απέκτησε τέσσερα παιδιά: τον Alexander, την Euphame, τη Jonet και τον William. Μέχρι τη δεκαετία του 1630 ήταν χήρα, μεγαλώνοντας αυτά τα τέσσερα παιδιά και διευθύνοντας τη δική της επιχείρηση.
Κατασκεύαζε και πουλούσε εκλεκτά υφάσματα από ένα κατάστημα στην High Street και ήταν η ίδια δημότης (burgess) με δικαίωμα ψήφου στην πόλη. Ο φορέας τη χαρακτηρίζει εξέχουσα επιχειρηματία της δεκαετίας του 1630 και επισημαίνει ότι το γεγονός πως ένα στενό πήρε το όνομά της αντανακλά το κύρος που είχε στην πόλη.
Πριν φτάσει η Mary το 1635, το στενό ήταν γνωστό ως King's Close ή Alexander King's Close. Έζησε εκεί με τα παιδιά της στα ύστερα χρόνια της ζωής της και τελικά ο δρόμος πήρε το όνομά της. Η Mary King πέθανε στα τέλη του 1644, τη χρονιά πριν από το χειρότερο ξέσπασμα πανώλης στην ιστορία του Εδιμβούργου. Ο έντυπος οδηγός αναμνηστικών του στενού περιλαμβάνει λειτουργία επαυξημένης πραγματικότητας, όπου μια φιγούρα της Mary King εξηγεί τι σήμαινε να είσαι δημότης (burgess).
Η ιστορία της έχει σημασία γιατί δεν ήταν μορφή του θρύλου. Ήταν μια εργαζόμενη μητέρα και έμπορος, της οποίας το όνομα έμεινε κολλημένο σε έναν δρόμο. Ο γάμος της είναι καταγεγραμμένος στα ληξιαρχικά αρχεία του Εδιμβούργου και η ιδιότητά της ως δημότη με δικαίωμα ψήφου στην πόλη λέει πολλά για τη θέση της. Όταν στέκεσαι σήμερα στο στενό, στέκεσαι στον δρόμο όπου έζησε.
Η πανώλη του 1645
Το 1645 το Εδιμβούργο υπέστη το χειρότερο ξέσπασμα πανώλης στην ιστορία του. Ο φορέας εξηγεί ότι οι συνθήκες συνωστισμού στα στενά της Παλιάς Πόλης επέτρεψαν στην ασθένεια να εξαπλωθεί ταχύτατα στα σπίτια των κατοίκων τους. Στενά δρομάκια, ψηλά κτίρια, λίγο φως και οικογένειες που ζούσαν η μία πάνω στην άλλη έδιναν στην ασθένεια κάθε ευκαιρία να περάσει από σπίτι σε σπίτι.
Δύο από τις φιγούρες-ξεναγούς της περιήγησης προέρχονται από εκείνη τη χρονιά. Ο Walter King ήταν επικεφαλής των «foul clengers» του Εδιμβούργου, των εργατών που καθάριζαν τα σπίτια των μολυσμένων. Ο φορέας τον χαρακτηρίζει συχνά παραγνωρισμένο ήρωα της επιδημίας, που ρίσκαρε τη ζωή του κάνοντας αυτή τη δουλειά. Η στολή του έφερε τον σταυρό του Αγίου Ανδρέα και η φιγούρα του απολαμβάνει τη μυρωδιά του καψίματος και τον αέρα που είναι απαλλαγμένος από αυτό που τότε αποκαλούσαν «miasma».
Ο Dr George Rae ήταν γιατρός που έπαιξε καθοριστικό ρόλο σε αυτό που ο φορέας αποκαλεί δεύτερο και πιο καταστροφικό ξέσπασμα πανώλης στο Εδιμβούργο. Υπηρέτησε το δημοτικό συμβούλιο της πόλης και συνέβαλε στις αναδυόμενες ιατρικές επιστήμες της πόλης. Η φιγούρα του είναι ειλικρινής για ένα πράγμα: του άρεσε να αμείβεται γενναιόδωρα για το ζωτικής σημασίας έργο του.
Μαζί, ο Walter και ο George δείχνουν τους απλούς ανθρώπους που ρίσκαραν τη ζωή τους για να περιθάλψουν και να καθαρίσουν μετά τους αρρώστους. Τα χρόνια της πανώλης είναι επίσης εκεί όπου ο θρύλος και το αρχείο συγχέονται πιο εύκολα, και οι ιστορίες για όσα συνέβησαν στο στενό έχουν μεγαλώσει με τον χρόνο. Ο οδηγός μας με ιστορίες φαντασμάτων ασχολείται με τους θρύλους. Εδώ, το αρχείο αρκεί: ένας πολυσύχναστος δρόμος, μια θανατηφόρα ασθένεια και άνθρωποι που μπήκαν σε μολυσμένα σπίτια παρ' όλα αυτά.
Καφές, το Royal Exchange και ένας θαμμένος δρόμος
Μέχρι τον 18ο αιώνα η Παλιά Πόλη άλλαζε. Το 1740 το Royal Exchange Coffee House, που το διηύθυνε η Mary Ogle, βρισκόταν πάνω από το Mary King's Close και ήταν αγαπημένο των ντόπιων. Το καροτσάκι καφέ στο αξιοθέατο σήμερα φέρει το όνομά της, ένας από τους πολλούς μικρούς συνδέσμους ανάμεσα στον χώρο και τους ανθρώπους που κάποτε έζησαν και συναλλάσσονταν γύρω του.
Το 1753 η πόλη ανέθεσε ένα μεγάλο νέο κτίριο στη Royal Mile, το Royal Exchange, σε σχέδια του αρχιτέκτονα John Adam. Άνοιξε το 1760, με τα εγκαίνια να γίνονται από τον Lord Provost, George Drummond. Οι εργασίες απορρόφησαν αρκετά από τα στενά που κατέβαιναν από την High Street και το Mary King's Close ήταν ανάμεσά τους.
Το νέο κτίριο δεν έσβησε εντελώς τα στενά. Το Exchange χτίστηκε εν μέρει πάνω από τα κολοβωμένα κτίριά τους, τα οποία αργότερα φράχτηκαν. Το Mary King's Close κατεδαφίστηκε εν μέρει και εν μέρει θάφτηκε κατά την κατασκευή. Αυτό που θάφτηκε, αντί να καθαριστεί, είναι ο λόγος που ένας δρόμος του 17ου αιώνα επιβιώνει ακόμη κάτω από το Royal Mile σήμερα.
Η ζωή από πάνω συνεχιζόταν. Ένας από τους χαρακτήρες-ξεναγούς ανήκει σε αυτή τη μεταγενέστερη περίοδο. Ο Robert Fergusson, γνωστός ποιητής και λογοτεχνική έμπνευση για τον Robert Burns, παρουσιάζεται το 1771, όταν το διαβόητο Cape Club βρισκόταν σε πλήρη δράση. Ο χαρακτήρας του λατρεύει τη συζήτηση και τις επισκέψεις στο Royal Exchange Coffee House στο Craig's Close, ένα μέρος για κουβέντα και αντιπαράθεση. Ο φορέας υπαινίσσεται ότι η τραγωδία δεν είναι μακριά γι' αυτόν.
Τα City Chambers και ο τελευταίος κάτοικος
Το 1811 το Town Council ανέλαβε τη βόρεια πτέρυγα του Royal Exchange ως City Chambers. Αυτό είναι το κτίριο που θα δείτε στο Royal Mile σήμερα. Η είσοδος της ξενάγησης βρίσκεται ακριβώς δίπλα στις σημαίες και τις αψίδες του, έτσι ξεκινάτε την επίσκεψή σας δίπλα στο ίδιο το κτίριο που κάλυψε το στενό.
Οι άνθρωποι συνέχισαν να ζουν σε ό,τι απέμεινε από το στενό για πολύ καιρό. Ο τελευταίος κάτοικος του φορέα είναι ο Andrew Chesney, ένας κατασκευαστής πριονιών, του οποίου την ιστορία τοποθετεί το 1897. Στην αφήγηση του φορέα, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το κατάλυμά του για να γίνει χώρος για την επέκταση του κτιρίου του Royal Exchange. Άλλες αφηγήσεις διαφέρουν ως προς το πότε ακριβώς έφυγε τελικά, οπότε το 1897 εδώ είναι η ημερομηνία του φορέα.
Ο χαρακτήρας του είναι από τους πιο ανθρώπινους στην ξενάγηση. Είναι περήφανος για το χερούλι της πόρτας του με κεφάλι λιονταριού και για το δικό του «thunderbox», και δεν είναι καθόλου ευχαριστημένος που πρέπει να αποχαιρετήσει το σπίτι του. Επίσης δεν εντυπωσιάζεται από πελάτες που δεν πληρώνουν. Είναι μια υπενθύμιση ότι το στενό δεν εγκαταλείφθηκε απλώς όταν ανεγέρθηκε το Exchange. Άνθρωποι ζούσαν εδώ μέχρι τα τέλη του 1800.
Ιδωμένες μαζί, οι ημερομηνίες δίνουν στην ιστορία το σχήμα της. Ένας πολυσύχναστος δρόμος τον 16ο και 17ο αιώνα, χτυπημένος από πανούκλα το 1645, κομμένος και χτισμένος πάνω του από το 1753, ενταγμένος στο κτίριο των City Chambers από το 1811, και τελικά εγκαταλειμμένος από τον τελευταίο του κάτοικο στα τέλη του 1800. Η ξενάγηση διασχίζει ό,τι απομένει από όλα αυτά τα στρώματα ταυτόχρονα.
Το στενό σήμερα
Σήμερα το στενό μπορεί να δει κανείς μόνο με ξενάγηση. Οι ξεναγήσεις ξεκινούν από το Admissions Office στο Royal Mile, στο 2 Warriston's Close, απέναντι από τον St Giles' Cathedral και τον Mercat Cross, και στη συνέχεια κατεβαίνουν στους δρόμους από κάτω. Ο ξεναγός σας οδηγεί μέσα από περισσότερα από 400 χρόνια ιστορίας καθώς περπατάτε σε πρώην σπίτια και καταστήματα που κάποτε έσφυζαν από δραστηριότητα και εμπόριο.
Οι ξεναγοί είναι οι χαρακτήρες με κοστούμια που περιγράφηκαν παραπάνω, μεταξύ αυτών η Agnes Chambers, ο Walter King, ο Dr George Rae, ο Robert Fergusson και ο Andrew Chesney. Κάθε ξενάγηση καθοδηγείται από έναν από αυτούς, αφηγούμενος την ιστορία του στενού από τη δική του χρονική στιγμή. Γι' αυτό ο φορέας λέει ότι δεν υπάρχουν δύο ίδιες ξεναγήσεις. Όποιος κι αν καθοδηγήσει τη δική σας, θα μάθετε ποια ήταν η Mary King και θα ακούσετε για την πανούκλα στην πορεία.
Η ξενάγηση διαρκεί περίπου μία ώρα, περιλαμβάνει απότομες σκάλες και ανώμαλα δάπεδα, και δεν είναι ανοιχτή σε παιδιά κάτω των 5 ετών. Τα παιδιά ηλικίας 5 έως 15 ετών πρέπει να συνοδεύονται από ενήλικα. Αν θέλετε να πάτε, κλείνουμε την ώρα ξενάγησης που επιλέγετε και το ηλεκτρονικό σας εισιτήριο έρχεται με email. Κλείστε εκ των προτέρων, καθώς ο φορέας λέει ότι το στενό συχνά εξαντλείται. Ο οδηγός μας για τα εισιτήρια εξηγεί πώς λειτουργούν οι ώρες ξενάγησης.
Η παραπάνω ιστορία είναι η ραχοκοκαλιά της ξενάγησης, αλλά κάθε ξεναγός προσθέτει τη λεπτομέρεια της δικής του εποχής. Μια ξενάγηση με τον γιατρό της πανούκλας θα είναι διαφορετική από μια με την υπηρέτρια του 1535 ή τον κατασκευαστή πριονιών του 1897. Ο φορέας την προτείνει τόσο σε επισκέπτες που επιστρέφουν όσο και σε πρωτοεπισκέπτες ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, ώστε μια δεύτερη επίσκεψη με διαφορετικό ξεναγό να μπορεί ακόμη να φαίνεται φρέσκια.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια ήταν η Mary King;
Έμπορος υφασμάτων και burgess με δικό της δικαίωμα. Γεννημένη στο Εδιμβούργο στα τέλη του 1500, παντρεύτηκε τον Thomas Nimmo το 1616, ήταν χήρα που μεγάλωνε τέσσερα παιδιά μέχρι τη δεκαετία του 1630 και έφτασε στο close το 1635. Πέθανε στα τέλη του 1644.
Πώς ονομαζόταν παλιά το Mary King's Close;
King's Close ή Alexander King's Close. Σύμφωνα με τον φορέα, αυτό ήταν το όνομα του δρομιού πριν φτάσει η Mary King το 1635. Αργότερα πήρε το όνομά της.
Γιατί το Mary King's Close είναι υπόγειο;
Επειδή χτίστηκε ένα κτίριο πάνω του. Το Royal Exchange, που ανατέθηκε το 1753 και σχεδιάστηκε από τον John Adam, χτίστηκε εν μέρει πάνω από τα κολοβωμένα κτίρια αρκετών closes. Το Mary King's Close κατεδαφίστηκε εν μέρει και θάφτηκε, και επιβιώνει κάτω από αυτό που έγινε το City Chambers.
Ποιος ήταν ο τελευταίος κάτοικος του Mary King's Close;
Ο Andrew Chesney, κατασκευαστής πριονιών. Ο φορέας χρονολογεί την ιστορία του στο 1897, όταν αναγκάστηκε να φύγει για να γίνει χώρος για την επέκταση του κτιρίου Royal Exchange. Είναι ένας από τους χαρακτήρες που υποδύονται οι ενδυματολογικοί ξεναγοί.
Είναι το Mary King's Close το ίδιο με τις θολωτές αίθουσες της South Bridge;
Όχι. Είναι εντελώς ξεχωριστοί χώροι. Ο φορέας περιγράφει το Mary King's Close ως τον μοναδικό διατηρημένο υπόγειο δρόμο του 17ου αιώνα στο Εδιμβούργο, κάτω από το Royal Mile.
Οι ξεναγοί βασίζονται σε πραγματικά πρόσωπα;
Ναι. Κάθε ενδυματολογικός ξεναγός υποδύεται έναν πρώην κάτοικο που πραγματικά έζησε, εργάστηκε και πέθανε στα closes, όπως η υπηρέτρια Agnes Chambers το 1535 ή ο Walter King, επικεφαλής των foul clengers κατά τη διάρκεια της πανώλης του 1645.